Antybiotykoterapia w okresie ciąży – jak ochronić organizm?

Okres ciąży to czas bardzo szczególny, dbamy nie tylko o siebie ale i o nienarodzone dziecko. Unikamy jak tylko możemy kontaktu z zarazkami, bo wiemy, że każda infekcja jest podwójnie niebezpieczna. Co jednak w przypadku, gdy należymy do tej grupy kobiet, którym w okresie ciąży odporność spada?

 Odporność w ciąży

 W swojej pierwszej ciąży bardzo bałam się, że będę łapała z powietrza wszystko. Nie dlatego, że jestem przewrażliwiona, ale dlatego, że przed ciążą moja odporność była bardzo słaba. Gdy więc okazało się, że całą ciążę udało przechodzić się w sumie bez większych dolegliwości, z wyłączeniem jednego przeziębienia, byłam bardzo szczęśliwa. Niestety, w drugiej ciąży takiego szczęścia nie miałam, musiałam przyjmować antybiotyki.

W ciąży numer dwa przyjmowałam trzy różne antybiotyki, w tym jeden naprawdę silny, na samym początku, gdy o ciąży jeszcze nie wiedziałam. Angina ropna dopadła mnie pierwszy raz od wielu lat i nie dało się inaczej. Antybiotyki to grupa leków o działaniu przeciwbakteryjnym (wykazują działanie bakteriobójcze lub bakteriostatyczne). Ich wadą jest jednak to, że działają zarówno na te „złe” bakterie, odpowiedzialne za wystąpienie w naszym organizmie choroby, jak i na te „dobre”, które pomagają w prawidłowym funkcjonowaniu organizmu.

Po pierwszym antybiotyku dość szybko przyszła pora na drugi. O ciąży już wiedziałam, antybiotyk był więc wybrany z listy bezpiecznych dla kobiet w tym okresie. Później nastąpił czas nieco korzystniejszy, jednak ostatnio antybiotyk przepisano mi po raz trzeci.

W wyniku stosowania antybiotyków może dojść do znacznego zmniejszenia ilości przyjaznych bakterii a nawet do całkowitego wyjałowienia miejsc, w których obecność pożytecznych szczepów bakterii jest jak najbardziej pożądana.

Antybiotyki w ciąży

Zbyt pochopne podanie antybiotyku przy zakażeniach, w których nie ma pewności co do tego, czy spowodowane są przez bakterie, prowadzi do powstawania szczepów odpornych na działanie leków. W okresie ciąży zarówno w przypadku chorób przewlekłych jak i w przypadku zakażeń ostrych, wybór zastosowanego leku powinien być zgodny z wiedzą otrzymaną z szeregu badań klinicznych oraz usystematyzowaną przez Food and Drug Administration (FDA). FDA wprowadziła podział ze względu na bezpieczeństwo stosowania leków w okresie ciąży i odpowiednio je oznaczyło.

Klasyfikacja leków stosowanych w okresie ciąży według FDA

A – Badania kontrolowane przeprowadzone u kobiet w ciąży nie wykazały szkodliwego działania leków na płód,

B – Badania na zwierzętach nie wykazały ryzyka dla płodu, lecz nie potwierdzono tego u kobiet w ciąży,

C – Badania na zwierzętach wykazały działanie niepożądane na płód (działanie teratogenne, embriotoksyczne), lecz brak jest badań kontrolowanych u kobiet ciężarnych; leki te można stosować tylko w przypadkach, gdy korzyść wynikająca ze stosowania ich u matki przewyższa ryzyko niepożądanego działania u płodu,

D – Istnieje udokumentowane ryzyko dla ludzi wynikające ze stwierdzonego szkodliwego działania leków na płód. Leki tej kategorii można stosować u kobiet ciężarnych w stanach zagrażających życiu matki, lecz jedynie w przypadkach, gdy leki kategorii A, B, C nie mogą być zastosowane lub nie są skuteczne,

X – Udokumentowane działanie szkodliwe na płód u ludzi i ryzyko stosowania u kobiety ciężarnej przewyższa wszelkie możliwe korzyści; leki bezwzględnie przeciwwskazane dla kobiety ciężarnej.

Bezpieczna antybiotykoterapia

W celu zapewnienia maksymalnej ochrony kobiecie ciężarnej a także jej dziecku, w okresie terapii prowadzonej w ciąży należy pamiętać, aby wprowadzać antybiotyki jedynie ze wskazań bezwzględnych. Powinno się unikać stosowanie leków w okresie organogenezy (czyli od 14 do 56 dnia ciąży) oraz tuż przed porodem (ze względu na możliwość przyspieszenia akcji porodowej przy niedostatecznej gotowości dziecka). W wątpliwych przypadkach warto posłużyć się antybiogramem oraz stężeniem białka CRP.

antybiotyki bezpieczne w ciąży

Do antybiotyków, które bezpiecznie mogą być stosowane we wszystkich etapach ciąży zalicza się: penicyliny, cefalosporyny, erytromycyna. Dobranie odpowiedniej dawki w przypadku kobiety w ciąży jest utrudnione ze względu na zmiany zachodzące w metabolizmie, ale także na etapie wchłaniania, dystrybucji oraz wydalania leków. Niestety zdarza się, że zastosowany antybiotyk nie zadziała i konieczne jest podanie kolejnego antybiotyku, niekiedy w skutkach bardziej groźnego, aby wyleczyć infekcję.

Antybiotyki – zagrożenie

Jak już wcześniej wspomniałam, stosowanie antybiotyków może prowadzić do wyjałowienia miejsc, w których działanie przyjaznych bakterii jest jak najbardziej wskazane. Bakterie, które stanowią naturalna florę bakteryjną człowieka i są pożyteczne, odpowiadają między innymi za odporność (zwiększają naturalną odporność organizmu na zakażenia), są źródłem witamin a także stymulują odnowę nabłonka przewodu pokarmowego.

zagrożenia wynikające ze stosowania antybiotyków

W przypadku „wyjałowienia organizmu”, np. jelit, te bez naturalnej ochrony mogą stać więc idealnym miejscem do namnażania bakterii chorobotwórczych. Jest to niezwykle istotne z punktu widzenia każdego człowieka, a w przypadku kobiet w okresie ciąży niesie za sobą szczególne zagrożenia – konieczność stosowania kolejnych antybiotyków, które mogą nie być obojętne dla dziecka. Ponadto, mogą wystąpić biegunki, zapalenie jelit (niekiedy nawet rzekomobłoniaste zapalenie jelit, które jest  już bardzo poważną chorobą. U kobiet w ciąży poważnym zagrożeniem są również infekcje miejsc intymnych – po antybiotykoterapii może dojść do zakażeń grzybiczych pochwy, co może mieć bardzo negatywny wpływ na dziecko i prowadzić do okołoporodowych zakażeń noworodków.

Antybiotyki – ochrona

Ze względu na negatywne skutki stosowania antybiotyków, szczególnie w okresie ciąży, kobieta powinna dbać o to, aby jak najlepiej zabezpieczyć siebie i rozwijające się dziecko. Aby uniknąć wyjałowienia organizmu z przyjaznej flory bakteryjnej zaleca się stosowanie probiotyków.

Probiotyki – co to takiego?

Probiotyki, to według Światowej Organizacji Zdrowia, żywe drobnoustroje, które podawane w odpowiednich ilościach wywołują korzystny efekt zdrowotny. Zalicza się do niej bakterie z rodziny Lactobacillus i Bifidobacteria, niektóre drożdże oraz fragmenty bakteryjnego DNA. Stosowanie probiotyków redukuje ryzyko wystąpienia negatywnych skutków antybiotykoterapii, ponadto wyniki prowadzonych badań klinicznych prowadzą do wniosku, że stosowanie probiotyków w okresie ciąży może zapobiegać występowaniu alergii u dzieci. Stosowanie probiotyków pozbawione jest jakichkolwiek skutków ubocznych i jest bezpieczne zarówno dla niemowląt jak i w okresie ciąży, należy jedynie dobrać odpowiedni preparat do wieku. Oprócz tego powinniśmy zwrócić uwagę na to, jakie drobnoustroje są zawarte w probiotyku, oraz jaka jest ich ilość.

Produkty zawierające w sobie naturalne bakterie probiotytczne, które możemy stosować codziennie, aby dbać o równowagę flory bakteryjnej w organizmie należą kefir, kwaśne mleko, maślanka, jogurt i mleko acidofilne, a także produkty kiszone – kapusta i ogórki.

Prebiotyki – co to takiego?

Prebiotyk to składnik pożywienia na który nie działają enzymy trawienne w przewodzie pokarmowym. Składnik ten pobudza wybrane grupy bakterii do wzrostu i aktywności. do najczęściej stosowanych prebiotyków należą inulina oraz oligofruktoza. Można powiedzieć, że prebiotyk to substancja wspomagająca działanie dobrych szczepów bakterii.

Synbiotyk – idealny wybór?

Aby mieć pewność, że robimy wszystko, aby wspomóc florę bakteryjną w trakcie antybiotykoterapii, nie tylko w okresie ciąży, najlepiej sięgnąć po połączenie prebiotyku z probiotykiem. Substancja taka nazwana jest synbiotykiem i zawiera zarówno bakterie jak i składniki odżywcze. Idealnym przykładem synbiotyku jest np. preparat Multilac. Na rynku dostępne są różne formy tego preparatu, dostosowane do wieku. Dzięki temu można go stosować zarówno u niemowląt jak i kobiet w ciąży. Warto wspomnieć, że zawiera on aż 9 różnych szczepów bakterii. Dzięki temu istnieje większa szansa na dopasowanie bakterii do wybrakowanej flory.

Obecnie zbliżam się do końca drogi zwanej ciążą. Mam jednak na uwadze to, jak ważne w tym okresie jest chronienie siebie i dziecka. Zresztą nie raz, gdy w przedszkolu panował rotawirus, Laura uniknęła zarażenia. Jak to jest z Wami? Miałyście w okresie ciąży problem z nawracającymi infekcjami czy Wasza odporność była na odpowiednim poziomie? Jestem też ciekawa jak wyglądało leczenie, czy lekarz prowadzący pamiętał o tym, aby wykonać antybiogram przed zastosowaniem leczenia antybiotykiem?

Bibliografia:

  • Optimization of antibiotic therapy in pregnancy – clinical implications. Szałek Edyta, Tomczak Hanna, Seremak-Mrozikiewicz Agnieszka, Bartkowiak-Wieczorek Joanna, Grześkowiak Edmund, Ginekol Pol. 2012, 83, 462-468
  • Bezpieczeństwo stosowania antybiotyków β-laktamowych w ciąży. Edyta Szałek, Hanna Tomczak, Edmund Grześkowiak, Farm Pol, 2009, 65(3): 209-213
  • http://www.domzdrowia.pl/artykul/jak-zapobiegac-skutkom-ubocznym-brania-antybiotykow-122
  • https://dieta.mp.pl/zasady/142829,probiotyki-prebiotyki-i-synbiotyki
  • |